OLED-technologie begrijpelijk uitgelegd: dit moet je weten

Oled staat voluit voor ‘Organic Light Emitting Diode’. Het is een revolutionaire displaytechnologie die de afgelopen jaren sterk aan populariteit heeft gewonnen. Van smartphones en televisies tot slimme horloges en high-end laptops: oledschermen zijn overal te vinden. De technologie biedt superieure beeldkwaliteit, levendige kleuren en een uitzonderlijk contrast, waardoor ze onmisbaar is in de hedendaagse displaymarkt.

De werking van oledschermen is gebaseerd op organische materialen die licht uitstralen wanneer er een elektrische stroom doorheen gaat. In tegenstelling tot traditionele lcd-schermen, die gebruikmaken van achtergrondverlichting, kan elke individuele oledpixel zichzelf in- of uitschakelen. Dit resulteert voornamelijk in diepere zwarttinten: een zwarte pixel, die staat op een oledscherm namelijk volledig uit. De beeldtechnologie biedt bovendien hogere contrasten en een efficiënter energieverbruik. Ook dat heeft vooral met donkere beelden te maken: een pixel die uitstaat, verbruikt natuurlijk geen energie en het contrast tussen zo’n uitgeschakelde, zwarte pixel en een witte is in principe oneindig. We schetsen een overzicht van de belangrijkste oledvarianten, die elk hun eigen kenmerken en toepassingen hebben. We bespreken hoe deze technologieën zich van elkaar onderscheiden en welke impact ze hebben op de toekomst van beeldschermen.

Passieve oleds

PMOLED staat voor Passive-Matrix Organic Light Emitting Diode en is een type oleddisplay dat werkt met een raster van rij- en kolomelektroden. Wanneer een specifieke rij en kolom onder spanning gezet worden, licht de bijbehorende pixel op. Zoals de naam van de technologie al suggereert, gaat het hier om een passieve matrix. Zo’n matrix heeft geen individuele transistoren per pixel, waardoor een pixel alleen brandt zolang hij aangestuurd wordt. Om die reden moeten PMOLED-schermen constant alle pixels verversen om een stabiel beeld te behouden, waarbij oledpixels op alle coördinaten aangesproken kunnen worden. Vervelend, want bij grotere schermen leidt dat tot heel hoog energieverbruik. PMOLED-schermen worden dan ook vooral in kleine apparaten gebruikt. Denk aan slimme horloges, fitnesstrackers, MP3-spelers en medische monitors. Ze zijn populair vanwege hun eenvoudige productie en lage energieverbruik, wat ze ideaal maakt voor compacte en efficiënte beeldschermen. Het gaat bovendien steeds om relatief eenvoudige displays met een lage resolutie. Die zijn vooral utilitair en niet bedoeld om iets knap te laten zien, maar wel om informatie over te brengen. Dat klinkt allemaal heel nadelig, maar dat is omdat we geen rekening houden met de voordelen van de technologie. Het belangrijkste voordeel van PMOLED is de eenvoudige en kostenefficiënte productie. Om de kosten te drukken zullen goedkope fitnesstrackers bijvoorbeeld PMOLED gebruiken. De reden dat de PMOLED-schermen zo goedkoop zijn, is omdat er geen complexe TFT-backplane nodig is. Dat maakt de productie van de displays flink eenvoudiger.

Actieve oleds

AMOLED staat voor Active-Matrix Organic Light Emitting Diode en is een geavanceerde oledtechnologie die gebruikmaakt van een actieve matrixaansturing. In tegenstelling tot PMOLED, waar pixels voortdurend ververst moeten worden, heeft AMOLED een dunnefilmtransistor (TFT, Thin Film Transistor) achter elke pixel. Deze TFT’s regelen individueel de stroomtoevoer naar elke pixel, waardoor het scherm efficiënter werkt en grotere formaten mogelijk zijn. Dit zorgt voor betere controle over helderheid en kleurweergave, terwijl het energieverbruik wordt geoptimaliseerd. AMOLED-schermen worden veel gebruikt in consumentenelektronica, vooral in smartphones, televisies, laptops en tablets. Populaire merken zoals Samsung, LG en Apple passen AMOLED toe in high-end schermen vanwege de uitstekende beeldkwaliteit. Zie je een oled-tv in de winkel staan? Dan gaat het steeds om een AMOLED-toestel, al gebruikt niet elke fabrikant die benaming. Samsung gebruikt ze bijvoorbeeld enkel voor smartphones, maar gebruikt de technologie ook in televisies. Daarnaast wordt de technologie steeds vaker gebruikt in draagbare apparaten zoals smartwatches en AR/VR-headsets, waar hoge resolutie en energie-efficiëntie essentieel zijn.

Een groot voordeel van AMOLED, zeker als we de technologie vergelijk met PMOLED, is de individuele pixelregeling. Dit resulteert in de diepere zwarttinten, hoger contrast en levendigere kleuren die we met oledtechnologie associëren. Omdat elke pixel onafhankelijk van de achtergrondverlichting werkt, kunnen delen van het scherm volledig uitgeschakeld worden, wat energie bespaart en de batterijduur van smartphones en laptops kan verlengen. AMOLED-schermen bieden daarnaast ook snellere responstijden en bredere kijkhoeken dan traditionele lcd-schermen. Het grote nadeel aan de technologie is dat de productie van AMOLED-schermen complexer en duurder is dan die van lcd- of PMOLED-displays. De fabricage vereist geavanceerde technieken, wat kan leiden tot defecten, een kortere levensduur bij intensief gebruik én een hogere productieprijs die doorgerekend wordt aan de consument. Daarnaast kunnen AMOLED-panelen last hebben van burn-in, waarbij statische beelden na verloop van tijd in het scherm kunnen inbranden. Ondanks deze nadelen blijft AMOLED vandaag de dag dé topkeuze voor de allerbeste beeldschermen. De superieure beeldkwaliteit en levendige kleuren zorgen er namelijk voor dat je na één blik de nadelen van de schermtechnologie al vergeten bent.

Andere oledtechnologieën

Het mag duidelijk zijn: AMOLED is, vooral als het om televisies gaat, de meest gegeerde oled-displaytechnologie in consumentenelektronica. Fabrikanten proberen elkaar echter af te troeven met variaties en doorontwikkelingen op de technologie. Daardoor vind je vandaag ook tv’s met andere beeldtechnologie in de winkel. WOLED (of White OLED) is een prominente oledvariant die vooral bekend is van de televisies van LG. In essentie maakt WOLED gebruik van witte oledemitters in combinatie met kleurfilters om het gewenste kleurenspectrum te produceren. Dit staat in contrast met traditionele RGB-oledschermen, die rode, groene en blauwe oledsubpixels gebruiken in plaats van een filter. De kern van WOLED-technologie is de gelaagde structuur. Eerst worden witte oledemitters gebruikt om een breed spectrum aan licht te genereren. Vervolgens worden kleurfilters toegepast om dit witte licht te filteren en de rode, groene en blauwe subpixels te creëren die nodig zijn voor een volwaardig kleurenscherm. Veel WOLED-schermen bevatten ook een extra witte subpixel (WRGB), die niet achter een filter zit, wat bijdraagt aan een verhoogde helderheid.

WOLED biedt een aantal voordelen, waaronder een uitstekende kleurweergave, een hoog contrast en brede kijkhoeken. Bovendien is het productieproces relatief efficiënt, vooral voor grote schermen. Er zijn echter ook enkele nadelen, zoals mogelijke kleurverschuivingen bij zeer hoge helderheid en het oledspecifieke risico op inbranden, hoewel dit risico door technologische vooruitgang is verminderd.

QD-OLED is een beeldtechnologie die door Samsung ontwikkeld werd en kan gezien worden als een directe concurrent van WOLED. In tegenstelling tot WOLED, dat witte OLED-emitters en kleurfilters gebruikt, combineert QD-OLED blauwe oled-emitters met Quantum Dot-lagen. Deze unieke benadering resulteert in een aantal opvallende voordelen. De kern van QD-OLED is de combinatie van blauwe OLED-lichtbronnen met Quantum Dots of kwantumstippen. Deze microscopisch kleine deeltjes zetten het blauwe licht om in zuiver rood en groen licht, wat resulteert in een breder kleurenspectrum en een hogere kleurhelderheid. Dit leidt tot levendigere en realistischere beelden.

Dat is meteen een van de grote voordelen van de technologie: een superieure kleurweergave, vooral bij hoge helderheid. Quantum Dots zorgen voor een nauwkeurigere en intensere kleurweergave dan traditionele kleurfilters. Bovendien biedt QD-OLED nog steeds uitstekende zwartwaarden en hoge contrasten. Op dat vlak doet de QD-OLED-technologie alvast geen afbraak aan de verwezenlijkingen van andere oledtechnologieën. De technologie is wel relatief nieuw en komt dus nog met enkele uitdagingen, zoals de productiecomplexiteit en de kosten. Dat merk je ook als je in de winkel staat: die knappe tv’s met QD-OLED-schermen kosten een flinke hap geld.

Vouwbaar en doorzichtig

FOLED, of Flexible OLED, is een van de volgende stappen in displaytechnologie. Door het gebruik van flexibele substraten kunnen oledschermen gebogen, opgevouwen of zelfs opgerold worden. Dit maakt innovatieve toepassingen mogelijk, zoals opvouwbare smartphones die een groter scherm bieden in een compact formaat of gebogen schermen die een meeslepende kijkervaring creëren. De voordelen van FOLED zijn dan ook duidelijk: een grotere ontwerpvrijheid en draagbaarheid zorgt ervoor dat fabrikanten met deze technologie aan de slag willen. De productie van flexibele oledschermen is echter complex en duur. Bovendien zijn er nog uitdagingen op het gebied van buigradius en levensduur. Transparante oleds bieden dan weer een andere fascinerende mogelijkheid. Deze schermen zijn doorzichtig wanneer ze uitgeschakeld zijn, waardoor ze naadloos in hun omgeving integreren. Toepassingen variëren van head-up displays in auto’s die informatie direct op de voorruit projecteren, tot winkelruiten die interactieve advertenties weergeven. Ook hier zijn de voordelen duidelijk: de technologie biedt een unieke visuele ervaring en nieuwe mogelijkheden voor interactie. Toch is het onwaarschijnlijk dat je deze technologie snel in huis kan halen. Daarvoor zijn de nadelen nog iets te groot: de productie van transparante oledschermen is enorm duur. Bovendien slaagt ook de kwaliteit dik tegen: het is moeilijk om een hoge transparantie te combineren met een goede beeldkwaliteit.

Oled in de toekomst

De toekomst van oledtechnologie ziet er in ieder geval rooskleurig uit, vooral voor consumenten. oled-printtechnologie, bijvoorbeeld, heeft het potentieel om de productie van grote oledschermen aanzienlijk te vereenvoudigen en de kosten te verlagen. Daardoor zullen de schermen uiteindelijk goedkoper worden. MicroLED, een opkomende technologie die ook steeds vaker voorkomt in hoogwaardige beeldschermen, biedt vergelijkbare voordelen als oled, maar met een hogere helderheid en levensduur. Over een aantal jaren zal die technologie de positie van oled innemen, en worden oledschermen de nieuwe lcd-displays. Daarnaast worden voortdurend verbeteringen aangebracht in de efficiëntie en levensduur van oleds, waardoor ze nog aantrekkelijker worden voor een breed scala aan toepassingen. En vooral: waardoor jouw volgende oled-tv net iets langer zal meegaan dan de modellen van vandaag. Het mag in ieder geval duidelijk zijn dat oledtechnologieën zoals WOLED, QD-OLED, FOLED en transparante oleds elk hun eigen unieke voordelen en toepassingen. FOLED en transparante oleds zal je niet snel in televisies zien, maar vandaag kan je al wel WOLED- en QD-OLED-televisies kopen. WOLED heeft zich bewezen als een betrouwbare technologie voor televisies, terwijl QD-OLED nog voor een iets betere kleurweergave weet te zorgen.

OLED of oled?

Over de schrijfwijze van het woord oled bestaat heel wat discussie, maar die is eigenlijk nergens voor nodig. Heel wat internetplatformen nemen de schrijfwijze hersenloos over van de marketingmaterialen van fabrikanten, maar dat is fout. Hoewel ‘OLED’, in koeien van letters, mooi op de doos staat, is dat geen algemeen Nederlands. Aangezien ‘oled’ een afgeleide is van ‘led’, volgen we gewoon dezelfde schrijfregels. Die stellen dat de afkorting in kleine letters moet staan. Voor benamingen als WOLED en QD-OLED ligt dat anders: die namen werden door de fabrikanten geregistreerd met hoofdletters, waardoor we ze ook zo schrijven.

• Lees ook: Wat is HDR? Alles over geoptimaliseerde kleuren, contrast en helderheid