Waarschijnlijk ben je inmiddels wel bekend met 4K, maar misschien zeggen de letters ‘HDR’ die wel eens achter 4K staan je niet zo veel. Dat terwijl HDR misschien nog wel een belangrijkere upgrade is dan 4K.
We zitten inmiddels toch alweer een tijdje in het tijdperk van de 4K-tv’s en als je in de voorbije jaren een nieuwe tv hebt gekocht, heb je waarschijnlijk dus ook een ‘4K’-logo op de doos zien staan. Die 4K heeft te maken met de resolutie van de tv, die vier keer hoger is dan bij Full HD. Bij de marketing van dit soort moderne tv’s is die hogere resolutie zeker wel duidelijk gemaakt, maar naast dat 4K-logo op de doos staan vaak ook nog de letters ‘HDR’. De betekenis van die letters zal misschien nog niet voor iedereen erg duidelijk zijn. Daarom zullen we in dit artikel uitleggen wat HDR precies is, welke verschillende HDR-standaarden er zijn en waar je in de praktijk op moet letten als het gaat om HDR op televisies.
Laten we eerst maar even beginnen met waar de afkorting HDR voor staat. HDR betekent ‘high dynamic range’, oftewel hoog dynamisch bereik. Het is een term die (bij televisies en videocontent) gerelateerd is aan het beeld dat wordt weergegeven. In het tijdperk van tv’s zonder 4K/HDR-ondersteuning hadden we alleen maar te maken met tv’s met HD- en daarvoor SD-resoluties en met SDR-content (‘standard dynamic range’). SDR-content is nog steeds waar je in veel gevallen mee te maken hebt als je live tv kijkt of als je een DVD of Blu-ray afspeelt. HDR-content kom je tegenwoordig steeds vaker, in combinatie met 4K-beeldkwaliteit, tegen op streamingdiensten (als je voor de duurdere abonnementen kiest). Ook als je een 4K Blu-ray koopt, zal deze in 99 van de 100 gevallen over een vorm van HDR beschikken. Wat is er dan precies anders aan HDR in vergelijking met SDR? Nou, bij HDR worden onder andere het contrast en de kleurdetails en -weergave verbetert. HDR moet ervoor zorgen dat de donkerste en de helderste delen van het beeld gedetailleerd worden weergegeven en beter overeenkomen met hoe het menselijk oog de wereld in het echt ook waarneemt. Bij HDR wordt er dus extra informatie toegevoegd aan beelden die anders gewoon SDR-beelden zouden zijn, om zo voor een dynamischere kijkervaring te zorgen. In de praktijk zorgt HDR voor fellere highlights, diepere schaduwen en een breder kleurbereik. De sprong van 1080p naar 4K zal voor sommige mensen misschien nog lastig te herkennen zijn, zeker als je de resoluties niet naast elkaar ziet, maar de impact van HDR kan veel opvallender zijn. Het 4K-gedeelte van 4K/HDR wordt dan wel meer gepromoot, maar HDR is misschien wel de grotere upgrade.
Prime Video biedt sommige content aan in meerdere HDR-formats.
HDR is dus een belangrijk onderdeel van moderne tv’s en videocontent, maar in de praktijk is het iets ingewikkelder dan: “Is er sprake van HDR? Ja of nee?” Ten eerste is het belangrijk om te weten dat je alleen van HDR-beelden kan genieten als aan de ene kant je tv HDR ondersteunt en aan de andere kant de content die je wil bekijken ook HDR-informatie bevat. Aan de kant van je tv zit je tegenwoordig al gauw goed als je een 4K-tv hebt, maar wat vroegere 4K-modellen hadden nog geen ondersteuning voor HDR. Ook zijn er verschillende tv’s en monitoren te vinden die wel claimen dat ze HDR-ondersteuning hebben, maar waarvan de piekhelderheid eigenlijk te laag ligt om HDR-beelden echt optimaal te benutten. Bij veel films wordt de HDR-ervaring gemastered bij een piekhelderheid van zo’n 1.000 (tot 4.000) nits. Voor de beste ervaring van HDR-content moet je tv dus ook een piekhelderheid rond de 1.000 nits of hoger hebben. Daarnaast is een tv met een goed contrast ook handig om het extra grote contrast van HDR-beelden goed weer te kunnen geven. Vooral oled-tv’s en mini-led-tv’s met veel lokale dimzones zijn hiervoor erg geschikt. Als je tv geschikt is om HDR (goed) weer te geven, heb je dus ook nog HDR-content nodig om te bekijken. Die content vind je tegenwoordig dus voornamelijk veel op streamingdiensten en op 4K Blu-rays. Je ziet dan vaak bij de film of serie óf gewoon ‘HDR’ staan of een specifiek HDR-format. Er worden namelijk verschillende HDR-formats of -standaarden gebruikt bij verschillende soorten content. Je tv biedt daarnaast ook niet per se ondersteuning voor alle HDR-standaarden als er een HDR-logo op de doos staat. In principe betekent dat logo wel vrijwel altijd dat er ondersteuning voor ‘HDR10’ is. Dat is de minimale vereiste en meestal kan HDR-content met ondersteuning voor een andere standaard terugvallen op HDR10 als je tv die andere standaard bijvoorbeeld niet ondersteunt.
Er is (helaas) niet maar één standaard die voor alle content wordt gebruikt en die door elke moderne tv wordt ondersteund. Nee, er zijn meerdere bekende standaarden die door elkaar heen worden gebruikt. De meest gebruikelijke standaarden zijn HDR10, HLG, Dolby Vision en HDR10+. HLG (‘Hybrid Log Gamma’) is voornamelijk bedoeld voor live-uitzendingen (van sportwedstrijden) en zal je in de praktijk niet zo heel vaak tegenkomen, en dus zeker niet bij films en series. Het handige van deze standaard is wel dat deze (enigszins) backwards compatible is met SDR-content. Het format dat het meest gebruikt wordt en door de meeste apparaten en content wordt ondersteund, is HDR10. Dit is een open format dat geen licentiekosten vereist en daarom zorgt vrijwel elke fabrikant dat deze standaard ondersteund wordt en is het ook het standaard format voor vrijwel alle HDR-content. Dolby Vision en HDR10+ zijn iets uitgebreider, maar worden tegenwoordig ook veel gebruikt voor films en series. Deze twee standaarden bieden een iets betere HDR-ervaring dan HDR10, maar worden niet allebei (tegelijk) door alle moderne tv’s ondersteund en moeten aan de andere kant dus ook weer toegevoegd zijn aan de kant van de content. Ze doen in principe ongeveer hetzelfde, maar het format van Dolby is betaald en HDR10+ is mede door Samsung ontwikkeld als een open alternatief.
Gelukkig kan HDR10+-content altijd terugvallen op de statische HDR10-metadata.
De bovengenoemde standaarden kan je onderverdelen in de meest eenvoudige formats met statische metadata (HDR10 en HLG) en de uitgebreidere formats met dynamische metadata (Dolby Vision en HDR10+). De metadata bepaalt hoe jouw tv de videocontent moet weergeven. De makers van de film (of in ieder geval de HDR-versie die je gaat bekijken) hebben van tevoren bepaalde elementen zoals helderheid, contrast en kleurweergave bepaald. Bij statische metadata wordt dit gewoon één keer ingesteld aan het begin van de film en die instellingen gelden dan voor de gehele duur van de film. Als de makers het belangrijk vinden om bepaalde scènes heel fel weer te geven, betekent dat dus ook dat wat donkerdere scènes eigenlijk ook iets te fel worden weergegeven. Dynamische metadata biedt een oplossing voor dit probleem. Hierbij kunnen de beeldinstellingen door de makers per scène, of zelfs per frame, worden ingesteld. Zo hoeven ze niet te kiezen tussen effectieve felverlichte of juist donkere scènes. Dit zorgt dus ook voor een nog dynamischere ervaring en geeft de makers meer controle over hoe hun content wordt weergegeven. Het zorgt natuurlijk ook voor een betere kijkervaring voor de kijker als het goed gebruikt wordt. Wat verder nog belangrijk is om te weten, is dat films of series met ondersteuning voor Dolby Vision of HDR10+ vrijwel altijd ook nog een HDR10-laag met statische metadata hebben om op terug te vallen. Dat betekent dat je toch nog van HDR kan genieten als je een Dolby Vision-film probeert af te spelen op een tv zonder ondersteuning voor Dolby Vision (als de tv wel HDR10 ondersteunt).
Dat voorbeeld van een Dolby Vision-film kijken op een tv zonder ondersteuning voor Dolby Vision is helaas een vrij realistisch voorbeeld. Dat is namelijk waar je mee te maken krijgt als je een Samsung-tv koopt. Samsung betaalt niet voor de licentie voor Dolby Vision en ondersteunt dus alleen HLG, HDR10 en HDR10+. Een van de andere grootste tv-fabrikanten, LG, wisselt HDR10+ dan juist weer in voor Dolby Vision. Kijk je een film met Dolby Vision op een Samsung-tv, of een film met HDR10+ op een LG-tv, dan kijk je dus eigenlijk gewoon in het statische HDR10-format. Dat is nog steeds beter dan SDR, maar je mist dus wel de verbeteringen van de dynamische metadata. Gelukkig zijn er wel merken, zoals Panasonic en Philips, die zowel Dolby Vision als HDR10+ ondersteunen, maar het is dus wel jammer dat twee van de grootste merken (Samsung en LG) dit niet doen. Heel af en toe wordt er ook zowel Dolby Vision- als HDR10+-metadata aan videocontent zoals een 4K Blu-ray toegevoegd. Dan krijg je dus de beste ervaring op een LG- én Samsung-tv. Toch is er vaak vanuit de kant van de content maar ondersteuning voor één format met dynamische metadata en dat is in de meeste gevallen nu nog Dolby Vision. HDR10+ wordt echter ook populairder, dus hopelijk wordt dit in de toekomst ook beter ondersteund en mis je dus geen HDR-standaarden meer op je dure, nieuwe tv.
Lees ook: Van kathode tot kristal: de evolutie van beeldschermen
Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontvang elke week het beste van Clickx in je mailbox.
Krijg Clickx magazine 10 keer per jaar (waarvan 2 extra dikke dubbelnummers) keurig thuisbezorgd.
