Europese regels dwingen techbedrijven om hun apparaten beter repareerbaar te maken. Zo hoeven producten niet meteen te worden vervangen wanneer alleen de batterij of een ander onderdeel versleten is. De vernieuwde Sony WH-1000XM4C laat zien welke invloed dat nu al heeft.
Een koptelefoon uit 2020 opnieuw uitbrengen klinkt niet meteen als vooruitgang. Toch is dat precies wat Sony gedaan heeft. De populaire WH-1000XM4 is na enkele jaren uit de running weer terug als de WH-1000XM4C. Het ontwerp is vrijwel hetzelfde gebleven, maar onder de behuizing heeft Sony een belangrijke aanpassing gedaan: de accu kan voortaan veel eenvoudiger door de gebruiker worden vervangen. De oorspronkelijke WH-1000XM4 behoorde jarenlang tot de populairste koptelefoons met actieve ruisonderdrukking en Sony verkocht er wereldwijd meer dan tien miljoen exemplaren van. Veel van die koptelefoons werken nog steeds prima, maar krijgen ondertussen wel te maken met een versleten accu.
De vernieuwde XM4C moet voorkomen dat de volledige koptelefoon daardoor waardeloos wordt. Sony heeft verder niet geprobeerd om er stiekem een volledig nieuw vlaggenschip van te maken. De WH-1000XM4C behoudt onder meer de opvouwbare constructie, 40mm-drivers en de bekende QN1-chip voor actieve ruisonderdrukking. Het geluid is opnieuw afgesteld, de equalizer is uitgebreid naar tien banden en Bluetooth 6.0 is toegevoegd. De adviesprijs bedraagt ongeveer 250 euro. De batterijduur is met actieve ruisonderdrukking wel teruggelopen van dertig naar 27 uur. Dat is vermoedelijk een gevolg van de aangepaste interne constructie. Drie uur minder luistertijd lijkt ons echter een acceptabele prijs wanneer je de accu na enkele jaren kunt vervangen en de koptelefoon daardoor veel langer kunt blijven gebruiken.
Na honderden laadcycli neemt de maximale capaciteit van lithium-ionaccu’s af. Een draadloze koptelefoon die bij aankoop 30 uur meegaat, houdt het enkele jaren later misschien nog maar de helft daarvan vol. Bij veel apparaten is de rest op dat moment nog prima in orde. Alleen de accu heeft zijn beste tijd gehad. Toch is juist die batterij vaak vastgelijmd, lastig bereikbaar of niet officieel als reserveonderdeel verkrijgbaar. De accu van de oorspronkelijke Sony WH-1000XM4 kon technisch gezien wel worden vervangen. Daarvoor bestaan online handleidingen en compatibele accu’s, maar Sony had de koptelefoon niet hiervoor ontworpen.
Je moet de oorschelp openmaken, verschillende onderdelen verwijderen en zelf op zoek gaan naar een geschikte batterij. Ook loop je het risico om tijdens de reparatie andere onderdelen te beschadigen. Bij de WH-1000XM4C is de vervangbaarheid onderdeel van het ontwerp. Consumenten kunnen reserveonderdelen gebruiken of de koptelefoon aanmelden voor een officiële reparatie bij Sony. Ook onderdelen zoals de oorkussens zijn relatief eenvoudig te vervangen. Daardoor hoeft de accu niet langer de houdbaarheidsdatum van de hele koptelefoon te bepalen. Wanneer de batterij na enkele jaren versleten is, kan er een nieuw exemplaar in.
De Europese Unie probeert de wegwerpcultuur met meerdere regels tegelijk terug te dringen. Het bekende recht op reparatie is daar een belangrijk onderdeel van. De richtlijn trad in juli 2024 op Europees niveau in werking en moest uiterlijk op 31 juli 2026 door de lidstaten in nationale wetgeving zijn omgezet. De kern is eenvoudig: repareren moet een aantrekkelijk en realistisch alternatief worden voor vervangen.
Fabrikanten moeten bepaalde producten ook buiten de garantieperiode kunnen repareren, reserveonderdelen beschikbaar houden en informatie over reparatiediensten aanbieden. Onderdelen en gereedschap moeten bovendien tegen een redelijke prijs verkrijgbaar zijn. Kiest een consument binnen de wettelijke garantieperiode voor een reparatie in plaats van een vervangend product, dan wordt de garantie met minstens twaalf maanden verlengd. Vanaf 2028 moet er daarnaast een Europees platform beschikbaar zijn waarop consumenten reparateurs, verkopers van opgeknapte producten en lokale reparatie-initiatieven kunnen vinden.
Toch geldt het sterkste deel van de richtlijn niet meteen voor ieder apparaat met een stekker of batterij. De reparatieplicht is voorlopig gekoppeld aan productgroepen waarvoor al Europese reparatie-eisen bestaan. Daaronder vallen onder meer smartphones, tablets, televisies, wasmachines, vaatwassers, koelkasten en droogkasten. Veel kleinere huishoudelijke apparaten en accessoires vallen er nog niet volledig onder. Voor draagbare elektronica is daarom vooral de Europese Batterijverordening belangrijk. Vanaf 18 februari 2027 moeten batterijen in veel apparaten zo zijn ontworpen dat consumenten ze met normaal verkrijgbaar gereedschap kunnen verwijderen en vervangen.
Is speciaal gereedschap nodig, dan moet dat in principe kosteloos bij het product worden geleverd. Vervangende batterijen moeten bovendien meerdere jaren beschikbaar blijven. Daarmee wordt niet alleen de reparatiedienst van een fabrikant aangepakt. Het apparaat zelf moet anders worden ontworpen. De WH-1000XM4C is daar rechtstreeks het gevolg van. Sony heeft de zes jaar oude koptelefoon aangepast om hem klaar te maken voor de nieuwe Europese eisen.
De WH-1000XM4C staat bovendien niet alleen. Sony heeft tegelijkertijd vernieuwde versies van zijn goedkopere koptelefoons aangekondigd. Andere fabrikanten zijn eveneens in beweging gekomen. Sennheiser heeft zijn Momentum True Wireless 5-oortjes voorzien van batterijen die met een kleine schroevendraaier kunnen worden vervangen. Niet alleen de accu van het doosje is bereikbaar, maar ook die van beide oortjes. Oortjes zijn klein, zitten vaak vol lijm en worden na enkele jaren waardeloos wanneer de batterijen nauwelijks nog stroom vasthouden. Bij veel modellen is een versleten accu praktisch niet te vervangen zonder het oortje te beschadigen.
Fairphone laat al langer zien dat het anders kan. De Fairbuds hebben vervangbare batterijen in zowel de oortjes als het oplaaddoosje. Ook andere onderdelen zijn los verkrijgbaar. De grotere Fairbuds XL-koptelefoon is modulair opgebouwd, waardoor onder meer de accu, hoofdband, oorkussens en luidsprekers afzonderlijk kunnen worden vervangen. Het Nederlandse bedrijf liep daarmee jarenlang voor op de grote merken. Ook fabrikanten van laptops, e-readers, controllers en andere draagbare apparaten zullen hun behuizingen, bevestigingsmethoden en onderdelenvoorziening opnieuw moeten bekijken. De invloed reikt waarschijnlijk verder dan Europa. Grote fabrikanten ontwerpen liever geen volledig apart product voor iedere regio. De WH-1000XM4C wordt daarom ook buiten Europa verkocht en daar profiteert de hele wereld van.
Op papier klinkt het allemaal veelbelovend. De praktijk is voorlopig weerbarstiger. Right to Repair Europe en iFixit onderzochten ruim 7.000 vermeldingen in het Europese productregister. Van de 2.334 smartphones die in het eerste jaar onder de nieuwe ecodesignregels werden geregistreerd, bevatte slechts ongeveer 18 procent een bruikbare link naar de vereiste reparatie-informatie. Bijna de helft had helemaal geen link ingevuld. Andere verwijzingen stuurden consumenten naar algemene productpagina’s, onbruikbare instructies of zelfs webwinkels als AliExpress en Temu. Sommige telefoons kregen ondertussen wel de hoogste reparatiescore van hun eigen fabrikant. Het probleem zit gedeeltelijk in de controle. Fabrikanten geven veel informatie zelf op, terwijl afzonderlijke lidstaten verantwoordelijk zijn voor het toezicht.
Consumentenorganisaties waarschuwen dat toezichthouders niet altijd genoeg mensen en middelen hebben om duizenden producten te controleren. Ook de term ‘redelijke prijs’ blijft vaag. Een fabrikant kan een vervangend scherm aanbieden en daarmee formeel aan een onderdelenplicht voldoen. Als dat scherm bijna evenveel kost als een nieuwe telefoon, schiet de consument er weinig mee op. Bij goedkope apparaten vormt het arbeidsloon eveneens snel een probleem. Een mixer van 40 euro laten onderzoeken door een reparateur met een uurloon van 70 euro is economisch nauwelijks aantrekkelijk. Daarom experimenteren landen als Frankrijk en Oostenrijk met financiële steun. In Oostenrijk werd een deel van de reparatiefactuur vergoed, terwijl Frankrijk met vaste kortingen per productcategorie werkt. Europese lidstaten moeten minstens één maatregel invoeren waarmee reparaties worden gestimuleerd, al hebben ze daarvoor nog tot 2029.
Het recht op reparatie gaat onze elektronica niet van de ene op de andere dag veranderen. Niet alle productgroepen vallen onder dezelfde regels, nationale wetgeving loopt niet overal gelijk en fabrikanten krijgen nog behoorlijk wat ruimte bij de uitvoering. Een vervangbare batterij helpt bovendien weinig wanneer het onderdeel nergens te koop is of bijna evenveel kost als een nieuw apparaat. Toch is de richting duidelijk. Jarenlang werden dunne behuizingen, lijm en afgesloten constructies verkocht als onvermijdelijke vooruitgang. Repareren zou ten koste gaan van waterbestendigheid, gewicht of design. Bedrijven als Fairphone hebben al bewezen dat veel van die bezwaren oplosbaar zijn. Nu worden ook de grote fabrikanten gedwongen om moeite te doen. De terugkeer van de Sony WH-1000XM4 laat mooi zien wat Europese regelgeving kan veranderen. De belangrijkste verbetering is geen nieuwe AI-functie, krachtigere processor of compleet nieuw ontwerp. Sony heeft een zes jaar oude koptelefoon afgestoft en het onderdeel aangepakt dat uiteindelijk de levensduur bepaalt.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontvang elke week het beste van Clickx in je mailbox.
Krijg Clickx magazine 10 keer per jaar (waarvan 2 extra dikke dubbelnummers) keurig thuisbezorgd.
