ChatGPT 5 is ontworpen om zich aan te passen aan je vraag. Bij eenvoudige of bekende taken reageert het snel en compact. Bij complexere vragen schakelt het automatisch over naar een diepere redeneermodus. Dat gebeurt grotendeels zonder dat je daar expliciet om hoeft te vragen. Dat is prettig, maar het vraagt ook om goed verwachtingsmanagement.
Het eerste wat je moet beseffen, is dat een snel antwoord niet per definitie een slecht antwoord is. Veel vragen vragen helemaal geen diepgaande analyse. Een herformulering, een korte samenvatting of een eenvoudige vergelijking kan prima in één keer. Het probleem ontstaat pas wanneer je een antwoord dat eigenlijk verkennend of voorlopig is, behandelt alsof het definitief is. Dan ga je te snel door en bouw je verder op een fundament dat nog niet stevig genoeg is. Je voorkomt dat door jezelf bij elke taak één simpele vraag te stellen: wat moet dit antwoord mogelijk maken? Als het antwoord bedoeld is om een vervolgstap te zetten, een beslissing te nemen of iets te publiceren, dan moet de lat hoger liggen. In dat geval is het verstandig om expliciet om onderbouwing, aannames of onzekerheden te vragen. Niet omdat ChatGPT dat anders vergeet, maar omdat je daarmee afdwingt dat het model zijn redenering zichtbaar maakt.
Een veelgemaakte fout is dat gebruikers na een eerste, redelijk klinkend antwoord meteen gaan schaven aan stijl of formulering. Daarmee behandel je de uitvoer alsof de inhoud al klopt. Het is effectiever om eerst te controleren of het antwoord logisch is opgebouwd, of er geen stappen zijn overgeslagen en of conclusies echt volgen uit de gegeven informatie. Dat is het moment waarop je ChatGPT vraagt om dieper te gaan: om alternatieven te noemen, aannames expliciet te maken of tegenargumenten te formuleren. Je kan die verdieping eenvoudig oproepen zonder ingewikkelde prompts. Zinnen als “loop je redenering stap voor stap door”, “welke aannames maak je hier” of “wat zou een tegenargument zijn” zijn vaak al voldoende. Daarmee verschuif je het gesprek van uitvoer naar denken. Dat is precies waar ChatGPT 5 sterk in is. Het omgekeerde is ook belangrijk: weet wanneer je moet stoppen. Er is een punt waarop extra verdieping geen extra waarde meer oplevert. Zeker bij praktische taken zoals schrijven, plannen of structureren. Als de inhoud klopt en het doel is bereikt, is het vaak beter om vast te leggen en door te gaan dan om nog een ronde nuance toe te voegen.
Efficiënt werken met ChatGPT betekent niet maximaal redeneren, maar doelgericht redeneren. Tot slot: accepteer dat ChatGPT 5 geen intentie heeft. Het model probeert niet het ‘beste’ antwoord te geven, maar het meest waarschijnlijke antwoord, gegeven jouw invoer. Jij bepaalt dus wanneer iets goed genoeg is. Door bewust te schakelen tussen snel en diep voorkom je dat je óf te oppervlakkig blijft, óf verzandt in eindeloze verfijning. Aangepaste instructies zijn de plek waar je vastlegt hoe ChatGPT voor jou moet werken. Niet per taak, maar als standaard. Dat maakt ze krachtig, maar ook verraderlijk. Alles wat je hier opschrijft geldt altijd, tenzij je het expliciet overrulet. Het is dus geen plek voor tijdelijke wensen, maar voor stabiele voorkeuren.
De belangrijkste regel is: houd aangepaste instructies compact en functioneel. Het doel is niet om ChatGPT te overladen met richtlijnen, maar om herhaling te voorkomen. Denk aan zaken die je anders in elke opdracht opnieuw zou uitleggen. Bijvoorbeeld: je voorkeur voor een zakelijke toon, een duidelijke structuur met koppen of de wens dat conclusies altijd expliciet worden benoemd. Een goede set aangepaste instructies bestaat meestal uit vier onderdelen. Het eerste is toon en stijl. Schrijf je formeel of informeel, beknopt of uitgebreid, beschrijvend of actiegericht? Door dit vast te leggen, voorkom je dat je elke keer moet bijsturen op stijl. Het tweede onderdeel is structuur. Wil je standaard koppen, bullets, samenvattingen of beslispunten? Veel mensen vergeten dit, terwijl het juist hier veel tijd scheelt. Als ChatGPT standaard een logische opbouw aanhoudt, hoef je minder te redigeren. Het derde onderdeel is mate van detail. Sommige gebruikers willen eerst het grote plaatje, anderen willen direct de nuances. Door te zeggen dat je liever eerst een overzicht krijgt en daarna verdieping, of juist andersom, maak je de uitvoer beter voorspelbaar. Het vierde onderdeel is werkwijze. Dit is waar je vastlegt hoe ChatGPT moet omgaan met onzekerheid, aannames en ontbrekende informatie. Bijvoorbeeld: stel vragen als essentiële informatie ontbreekt, label aannames expliciet of geef alternatieven als iets niet eenduidig is.
Een praktische manier om aangepaste instructies te formuleren is om terug te kijken naar eerdere chats. Waar moest je vaak corrigeren? Waar liep je tegen dezelfde irritatie aan? Dat zijn signalen dat iets structureel vastgelegd kan worden. Begin liever met vijf duidelijke regels dan met 20 halfslachtige. Tot slot: aangepaste instructies zijn geen wet. Je kan ze altijd tijdelijk negeren door dat expliciet te zeggen in een opdracht. Maar hoe consistenter je ze gebruikt, hoe minder uitzonderingen je nodig hebt. Dat is precies waar het rendement zit. Aangepaste instructies zijn vooral nuttig als je vaak hetzelfde soort teksten maakt. Je hoeft dan niet elke keer opnieuw te zeggen hoe de toon moet zijn, hoe je structuur eruitziet en hoe je met onzekerheden omgaat. Dit voorbeeld laat zien hoe je met één set aangepaste instructies consistente projectupdates krijgt, ook als je tussendoor een alinea laat herschrijven.
Je configureert een korte set instructies die geldt voor al je chats. Houd dit compact. Alles wat tijdelijk is of specifiek is voor één traject hoort niet in aangepaste instructies. Bijvoorbeeld: Schrijf in helder Nederlands, zakelijk en vriendelijk. Gebruik korte tot middellange zinnen en vermijd lege managementtaal. Lever standaard: koppen, bullets waar passend en een afsluiting met beslispunten. Maak aannames expliciet onder het kopje ‘Aannames’. Als essentiële informatie ontbreekt: stel maximaal drie vragen in plaats van te gokken.
Klik op je profielnaam, Instellingen, Personalisatie om de aangepaste instructie in te voeren.
Je test of ChatGPT jouw gewenste stijl automatisch toepast. De prompt is bewust simpel: je wilt dat de instructies het werk doen. Dit is je prompt: “Schrijf een korte projectupdate over de status van project Aurora. Gebruik duidelijke koppen, bullets en eindig met drie beslispunten.”
Het resultaat:
Projectupdate – Aurora
Status in één zin: Project Aurora ligt op schema voor de pilot, maar er zijn twee open punten die deze week beslissingen vragen.
Wat is er gebeurd
• De functionele scope voor de pilot is definitief gemaakt.
• De testomgeving is ingericht en de eerste end-to-end test is uitgevoerd.
• Er is feedback opgehaald bij drie pilotgebruikers.
Wat staat er gepland (komende week)
• Bugs uit de eerste test oplossen en hertesten.
• Pilotinstructie schrijven en laten reviewen door support.
• Definitieve pilotgroep bevestigen en toegang verstrekken.
Risico’s en aandachtspunten
De koppeling met systeem X is nog niet gevalideerd op performance.
De pilotinstructie hangt af van input van support, die deze week beperkte capaciteit heeft.
Aannames
De pilot start maandag, mits de performancecheck van systeem X geen blocker oplevert.
Beslispunten
Zonder dat je het in de prompt hoeft te herhalen krijg je koppen, bullets, een expliciet Aannames-blok en beslispunten. Dat is precies het rendement van aangepaste instructies.
Je test nu iets anders: niet een nieuwe update, maar een bestaande alinea die je in dezelfde stijl wilt trekken. Je kiest een alinea die expres wat vaag of woordrijk is. Je prompt luidt als volgt: “Herschrijf deze alinea in dezelfde stijl als mijn projectupdates. Maak hem twintig procent korter en concreter”.
Het resultaat:
We zijn de afgelopen periode druk bezig geweest met het verder verbeteren van de samenwerking tussen de verschillende teams, zodat we beter en sneller kunnen reageren op vragen die vanuit klanten binnenkomen. Dat vraagt soms ook om het aanpassen van bestaande processen en afspraken, en daar zijn we op dit moment nog volop mee bezig. We verbeteren de samenwerking tussen teams zodat we sneller en consistenter reageren op klantvragen. Dat vraagt aanpassingen in processen en afspraken. We werken die nu uit en maken de nieuwe werkwijze de komende weken concreet.
De alinea wordt korter, actiever en concreter, zonder dat ChatGPT opeens een andere toon kiest. Dat komt doordat de stijlregels in aangepaste instructies al klaarstaan.
Variant: klantupdate versus interne update
Je controleert of de toon consistent blijft als de doelgroep verandert. De inhoud en structuur blijven vergelijkbaar, maar de framing verschuift. Je prompt: “Schrijf een korte klantupdate over project Aurora voor klantcontactpersonen. Gebruik duidelijke koppen, bullets en eindig met drie beslispunten.”
Uitvoer van de prompt.
De tekst blijft zakelijk en helder, maar de interne details zijn minder prominent. Ook dat kan je grotendeels laten vallen in de uitvoering, omdat de instructies de vaste vorm bewaken.
Het geheugen van ChatGPT is bedoeld om jou minder herhaling te laten doen. Het onthoudt voorkeuren en patronen die over meerdere gesprekken heen relevant blijven. Dat maakt het krachtig, maar alleen als je bewust kiest wat erin terechtkomt.
“Wat onthoud je over mij dat je gebruikt om antwoorden te personaliseren? Geef het als bullets en beperk je tot voorkeuren voor schrijfstijl en structuur.”
Het (ingekorte) antwoord ziet er bijvoorbeeld zo uit:
• Je wilt helder Nederlands met koppen en bullets waar passend.
• Je hebt liever concreet dan vaag en je wilt weinig herhaling.
• Je wilt liever korter dan langer, tenzij je om verdieping vraagt.
“Onthoud dit voortaan: als ik om een tekst vraag, wil ik eerst een koppenplan en daarna pas de volledige tekst.” ChatGPT antwoordt: “Begrepen. Ik zal onthouden dat je eerst een koppenplan wilt en daarna pas de volledige tekst.” ChatGPT werk het geheugen bij, zoals is te zien via Instellingen, Personalisatie.
Je kan altijd zien (en beheren) wat ChatGPT over je onthoudt.
Dit artikel is een hoofdstuk uit het boek ‘Laat ChatGPT 5 voor je werken’ van Bob van Duuren. Je ontdekt stap voor stap hoe je de nieuwste mogelijkheden benut. Je leert hoe je ChatGPT 5 inzet voor schrijven, brainstormen en leren, maar ook hoe je complexe projecten laat voorbereiden of zelfs grotendeels laat uitvoeren. Daarbij krijg je inzicht in de nieuwe ‘thinking’-mogelijkheden, waarmee het model langere, beter doordachte redeneringen maakt. Ook leer je werken met beeld- en videofuncties, zodat je visueel materiaal direct in je creatieve proces kunt integreren. Het boek is praktisch van opzet en rijk aan voorbeelden. Je krijgt concrete prompts, werkvormen en strategieën waarmee je ChatGPT 5 optimaal laat aansluiten bij je eigen werkwijze. Het boek helpt je om slimmer, sneller en creatiever te werken met de nieuwste generatie AI. Uit de inhoud:
• Wat ChatGPT 5 anders maakt dan eerdere versies;
• Zelfstandig werkende agenten en hoe je ze inzet;
• Nieuwe functies voor diepere redeneringen;
• Beeld en video maken en bewerken met AI;
• Je eigen GPT bouwen en aanpassen aan je workflow;
• ChatGPT gebruiken voor onderzoek, analyse en projecten;
• Praktische prompts en strategieën voor dagelijks gebruik.
Deze uitgave van Van Duuren Media is onder andere verkrijgbaar bij Standaard Boekhandel voor 34,99 euro.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontvang elke week het beste van Clickx in je mailbox.
Krijg Clickx magazine 10 keer per jaar (waarvan 2 extra dikke dubbelnummers) keurig thuisbezorgd.
