Windows 10 kreeg in zijn eerste levensjaar twee grote updates voor de kiezen. Kunnen we daaruit afleiden wat Microsoft in gedachten heeft voor de toekomst?

Het eerste jaar van Windows 10 kan je gerust geslaagd noemen. Het OS heeft zijn weg gevonden naar circa 350 miljoen gebruikers, een adoptiegraad die een pak hoger ligt dan voor illustere voorganger Windows 7. Natuurlijk heeft het genereuze aanbod van Microsoft hierin meegespeeld. Tot 2 augustus 2016 was de upgrade immers gratis voor alle Windows 7- of Windows 8-gebruikers. Microsoft koos ervoor om die periode af te sluiten met een grote verjaardagsupdate die verschillende nieuwe functies op Windows introduceert. We ontleden wat deze update veranderd heeft voor het besturingssysteem waarvan Microsoft claimt dat het de laatste versie is die het op de markt brengt.

Op schema

Samen met de uitrol van de verjaardagsupdate liep het aanbod voor een gratis upgrade naar Windows 10 af.
Samen met de uitrol van de verjaardagsupdate liep het aanbod voor een gratis upgrade naar Windows 10 af.

Microsoft plant om elk jaar twee “feature”-updates uit te rollen voor Windows 10. Dat zijn grote ‘patches’ die, naast het nodige opruimwerk voor bugs en lekken, ook nieuwe functies introduceren. Volgens dat schema zal er dus twee keer per jaar iets wezenlijks veranderen aan het OS. Een heel ander perspectief dan de die planning we tot nu toe gewoon waren, waarbij er om de circa drie jaar een vernieuwde Windows beschikbaar was, de ongebruikelijke lancering van Windows 8.1 even buiten beschouwing gelaten.

Nu ja, ‘verandering’ is misschien een groot woord. De eerste feature-update van Windows 10 in november 2015 hield niet veel meer in dan een opknapbeurt van het besturingssysteem. Microsoft bepekte zich voornamelijk tot het polijsten van het kersverse OS. Ook de verjaardagsupdate heeft weinig uiterlijke aanpassingen gemaakt aan het bureaublad, maar schijn bedriegt. We nemen hieronder de belangrijkste nieuwigheden onder de loep.

Microsoft heeft de onderdelen van het startmenu een nieuwe rangschikking gegeven.
Microsoft heeft de onderdelen van het startmenu een nieuwe rangschikking gegeven.

Herschikking

De plek waar je het duidelijkst zal merken dat het OS een onderhoudsbeurt heeft gekregen, is het startmenu. Sinds het verwijderen van dat menu in Windows 8 en de daaropvolgende proteststorm is Microsoft merkbaar voorzichtiger geworden, en behandelt het het menu met de nodige liefde en een gezonde dosis respect. De wijzigingen aan het startmenu zijn subtiel maar handig. Rechts blijven de vertrouwde live-tegels present. Ze worden zelfs iets slimmer: geeft een tegel een nieuwsberichtje weer, dan word je meteen doorverwezen naar dat bericht wanneer je op de app in kwestie klinkt.

Links verdwijnen de grote knoppen voor Verkenner, Instellingen, de Aan/uit-knop en Alle Apps. Op Alle Apps na verhuizen de knoppen naar links, waar je enkel nog het icoontje ziet. Dat maakt meer ruimte vrij om de geïnstalleerde applicaties in het startmenu naar de voorgrond te brengen. Zo wordt de Alle Aps-knop overbodig en kan je sneller aan de geïnstalleerde software, zonder dat er functionaliteit verloren gaat. Bovenaan het lijstje dat je zo krijgt gepresenteerd, prijken je meest gebruikte programma’s, eronder vind je de alfabetische rangschikking terug. Wil je de linkse knoppen toch opnieuw de volle ruimte geven op je scherm, dan hoef je enkel op het hamburgermenu in de linkerhoek te klikken.

Het actiecentrum krijgt een prominentere plaats helemaal rechts op de startbalk.
Het actiecentrum krijgt een prominentere plaats helemaal rechts op de startbalk.

Icoontjes

Ook het systeemvak rechts op de startbalk krijgt een nieuw jasje. Dat menu wordt een beetje door elkaar geschud. De grootste wijziging vinden we in het actiecentrum, waarvan het icoontje helemaal naar rechts schuift en voortaan toont hoeveel meldingen op je aandacht wachten. Die notificaties zijn bovendien een stuk overzichtelijker geworden, omdat verschillende types meldingen hun eigen symbolen meekrijgen. Een extra toevoeging aan het systeemvak is de Windows Ink-werkruimte.

Voor deze eerste verjaardagsupdate legt Microsoft onder andere een belangrijke focus op de samenwerking tussen Windowscomputers met een aanraakscherm en bijhorend pennetje. Die digitale pen krijgt nieuwe functies, die eenvoudig toegankelijk zijn via de nieuwe werkruimte.

Windows Ink

Het activeren van Windows Ink was in de testversie nog optioneel, bij de officiële update heeft Microsoft ervoor gekozen om de functie standaard te integreren in het systeemvak. Je vindt het nieuwe scherm bij het aanklikken van het pen-icoontje. Via deze weg ga je aan de slag met plaknotities of het schetsblok, en kan je meteen een schermafbeelding maken die je vervolgens schriftelijk kan annoteren. Verder vind je er snelkoppelingen naar onlangs gebruikte, relevante applicaties.

Bij de Pen-functionaliteit hoort bovendien een nieuwe Instellingen-menu. Open Instellingen, klik op Apparaten en bij Pen en Windows Ink kan je de manier waarop je pen reageert aan je noden aanpassen. Zo kan Windows onder andere je hand-input automatisch negeren wanneer je met de pen bezig bent, en is het mogelijk om aan te geven of je links- dan wel rechtshandig bent. In dit menu kan je ook het Aanbevolen apps-menu in de werkruimte in- of uitschakelen. Dat suggereert apps die compatibel zijn met een digitale pen en Windows Ink, maar in essentie gaat het om reclame. Aan jou de keuze om het zijn gang te laten gaan of niet.

Schilderdoek

We hebben de capaciteit van Windows Ink getest op zowel een Sony VAIO touchscreen, met al enkele jaren op de teller, als op een Microsoft Surface Pro 4. Jammer genoeg bleek het niet mogelijk om een digitale pen aan de praat te krijgen op de Sony-laptop en stelden we tevens vast dat je ook geen vinger als stand-in voor een pen kan gebruiken om toch de Ink-functies aan te boren. Hier zou Microsoft met een kleine bijstelling toch een mouw aan moeten passen.

Op de Surface 4 van Microsoft werken de functies uiteraard wel. Schetsen en notities maken is eenvoudiger dan ooit, als je fan bent van het gebruik van een pen op een tablet. De functionele meerwaarde is duidelijk, maar zelfs het geweldige scherm van de Surface 4 kan het gevoel van een balpen op papier niet benaderen. De nieuwe en verbeterde Pen-apps maken het in ieder geval aantrekkelijker dan ooit om je notitieboekje thuis te laten. Vooral de virtuele lat springt er uit: je pen kan naar de lat ‘snappen’ zodat je erg eenvoudig rechte lijnen kan trekken. Een veelvoud aan verschillende virtuele pen-extensies en verfborstels zorgt ervoor dat je een compatibel Windows-toestel bijna als schilderdoek kan inzetten.

Een nieuw instellingenvenster laat je je digitale pen afstemmen. 
Een nieuw instellingenvenster laat je je digitale pen afstemmen.

 

Meer Edge

Microsoft Edge wordt een stuk interessanter dankzij de uitrol van de verjaardagsupdate. De belangrijkste verbetering is de introductie van extensies, een functie die om onbegrijpelijke redenen nog steeds ontbrak in Microsofts nieuwe browser. Onder andere wachtwoordmanager LastPass maakt zijn intrede, net als Adblock en Pocket. Op de extensie-pagina van Microsoft vind je de beschikbare plug-ins. Het lijstje is vooralsnog beperkt – op het moment van schrijven zijn er welgeteld 13 plug-ins beschikbaar. Maar dat  zal ongetwijfeld nog aangroeien. Ondertussen heeft Microsoft een Windows 10-app gelanceerd die het omzetten van extensies voor Google Chrome naar Edge vereenvoudigd.

 

Het is nu mogelijk om extensies als Adblock voor Edge te downloaden en te installeren.
Het is nu mogelijk om extensies als Adblock voor Edge te downloaden en te installeren.

Inhaalmanoeuvre

Net als Firefox en Chrome kan Edge nu ook notificaties pushen naar het verbeterde notificatiecentrum. Door rechts te klikken op de Terug-knop krijg je een lijst met de vorige webpagina’s uit die tab te zien, zodat het eenvoudiger is om terug te keren naar een specifieke pagina. Een handige functie, maar opnieuw eentje die andere browsers al hadden. Optimalisatie onder de motorkap zou Edge tot slot zuiniger maken, zodat de impact op de autonomie kleiner is. Microsoft is niet te beroerd om Chrome- of Firefoxgebruikers middels een melding in Windows 10 te laten weten hoeveel energie ze zouden besparen met het gebruik van Edge. Dat de eerste verjaardag van Windows 10 een grote sprong vooruit betekent voor Edge zullen we niet ontkennen, maar over het algemeen is de update voor de browser weinig meer dan een broodnodig inhaalmanoeuvre van Microsoft.

Cortana?

Microsofts zomerupdate bevat ook enkele opvallende nieuwe functies voor Cortana, maar die zijn vooralsnog nergens te bekennen op je pc als deze Nederlands als standaardtaal gebruikt. Het bedrijf heeft wel aangekondigd dat het gemakkelijker zal worden om de digitale assistente toch binnen te halen: moest je vroeger zowel je land- als taalinstellingen aanpassen om de regiobeperking te omzeilen, dan hoef je nu alleen nog maar dat laatste te doen en over te schakelen naar het Engels of Frans. Dat zou ergens deze zomer mogelijk moeten worden.

Om digitale assistente Cortana te gebruiken zal je alleen nog maar je taalinstellingen moeten aanpassen.
Om digitale assistente Cortana te gebruiken zal je alleen nog maar je taalinstellingen moeten aanpassen.

Dankzij de update kan je Cortana aanspreken wanneer je computer vergrendeld is. De assistent wordt ook meer en meer een brug tussen je pc en je smartphone, al zit je ook hier weer met beperkingen. Cortana is beschikbaar op Android, maar niet in België, en deze keer helpt het taaltrucje niet. Enkel met Windows Phone kan je profiteren van de mogelijkheid om bijvoorbeeld je telefoonmeldingen op je computer te ontvangen. Ook de nieuwe functie waarmee Cortana een verloren smartphone kan helpen zoeken, blijft beperkt tot het Windows-ecosysteem.

Winkelen

De gemiddelde pc-gebruiker zal zich waarschijnlijk niet al te vaak in de Windows Store begeven, maar daar hoopt Microsoft verandering in te brengen. De Store krijgt een make-over die de interface overzichtelijker maakt en meer ruimte geeft aan apps. Het moet je vlugger leiden tot waar je naar op zoek bent. Om het aanbod uit te breiden, zet Microsoft net als bij de Edge-extensies ook hier omzettingstools in.

Zo hebben ontwikkelaars sinds de verjaardagsupdate de mogelijkheid om klassieke desktopprogramma’s te converteren naar het Universele Windows Platform, en dus als app aan te bieden in de Windows Store. Daarnaast is er ook voor gamers goed nieuws: Microsoft lanceert in de Store de mogelijkheid om bepaalde videospellen aan te kopen voor zowel de Xbox-console als op pc, aan de prijs die je normaal voor één platform zou betalen.

De game Quantum Break is tegelijk aan te schaffen voor pc en de Xbox-console.
De game Quantum Break is tegelijk aan te schaffen voor pc en de Xbox-console.

Windows Hello

Windows Hello is een veilige maar ook handige manier om je aan te melden bij het opstarten van je pc. Je kan bijvoorbeeld gebruik maken van een vingerafdruk in de plaats van een wachtwoord, of van gezichtsherkenning met de hulp van de webcam. Sinds deze zomer is het mogelijk om de aanmeldingsmethodes van Windows Hello te gebruiken bij apps en websites via Edge, in plaats van enkel tijdens het inloggen op je pc. Je computer moet uiteraard uitgerust zijn met de nodige hardware om daarvan gebruik te maken.

Microsoft heeft de aanmeldingsmogelijkheid ook zichtbaarder gemaakt. Bij de lancering van Windows 10 waren de specifieke instellingen voor Hello gewoon niet te vinden voor mensen die niet over compatibele hardware beschikten, nu wordt de sectie aan iedereen getoond. Voor de geïnteresseerden: navigeer via instellingen naar accounts en vervolgens aanmeldingsopties. Heb je geen vingerafdrukscanner of webcam met de Intel RealSense-technologie, dan informeert Windows 10 je dat Windows Hello niet beschikbaar is op je apparaat.

De instellingen voor Windows Hello zijn nu door iedereen te zien en niet allen voor wie compatibele hardware heeft.
De instellingen voor Windows Hello zijn nu door iedereen te zien en niet allen voor wie compatibele hardware heeft.

Pinguïn

De zomerupdate was ook de springplank voor de integratie van de Bash-shell in Windows 10, de commandolijn voor gebruikers van Linux. Met de activatie van Bash kan je een stukje Linux op je pc introduceren en ook programma’s voor dat OS installeren. De implementatie is het resultaat van een samenwerking tussen Microsoft en Canonical, de ontwikkelaar van de populaire Linux-variant Ubuntu. De Bash-shell is een geavanceerde functie en zit verstopt onder verschillende instellingsvensters. Het is standaard ook niet ingeschakeld. Met het aanbieden van de shell wil Microsoft tonen dat het zich welwillender opstelt tegenover opensource software: gratis beschikbare computercode waar elke programmeur in principe mee aan de slag kan.

En verder

De belangrijkste aanpassingen hebben we overlopen, maar Microsoft heeft nog verschillende kleinere veranderingen ingevoerd. Zo krijgt Skype andermaal een nieuwe interface. Na de lancering van Windows 10 was Microsoft van plan om de software op te breken in verschillende apps voor video, chatten en bellen, maar het is uiteindelijk op dat voornemen teruggekomen. Het vernieuwde Skype ligt daarom een stuk dichter bij wat gebruikers gewoon waren, maar het heeft wel een nieuw jasje gekregen dat alles wat gebruiksvriendelijker moet maken. Bovendien hebben bots, virtuele personages waar je mee kan chatten, een meer centrale plaats gekregen.

Daarnaast waardeert Windows Defender op. Het wat miskende antivirusprogramma dat Microsoft ingebouwd heeft in Windows krijgt meer kansen om zijn capaciteiten te tonen. Waar voordien Windows Defender automatisch werd uitgeschakeld als je een ander beveiligingsprogramma installeerde, is dat nu niet meer de enige optie. Door de verjaardagsupdate is het mogelijk om Defender als tweede antivirus te activeren met een beperkte scanfunctie. Dat betekent in de praktijk dat Defender aanvullende scans zal uitvoeren die als een soort tweede opinie kunnen fungeren, mocht je andere antivirus op een infectie stuiten.

Haal een stukje Linux binnen op Windows via de Bash-shell
Haal een stukje Linux binnen op Windows via de Bash-shell

Vruchten plukken

Windows is wereldwijd het meest gebruikte besturingssysteem op computers en het ziet er naar uit dat Windows 10 die positie alleen maar steviger zal verankeren. De beslissing om het OS los te koppelen van het oude meerjarige updateschema en in te zetten op snellere verbeteringen zorgt ervoor dat Microsoft meer bewegingsruimte heeft om in te spelen op technologische innovaties die elkaar steeds sneller opvolgen.

Een van de trends waar het bedrijf zich duidelijk wil profileren als leider is artificiële intelligentie. In deze eerste verjaardagsupdate kon Cortana rekenen op de meeste cadeautjes. Iets waar Belgische gebruikers momenteel nog weinig vruchten van kunnen plukken, maar ongetwijfeld werkt Microsoft er hard aan om dat zo snel mogelijk te veranderen.

Je kan Windows Defender als secundaire antivirus inschakelen.
Je kan Windows Defender als secundaire antivirus inschakelen.

Op computer is Windows koning, maar het voelt ook duidelijk de hete adem van mobiele systemen die steeds meer ontwikkelaars voor zich kunnen winnen. Microsofts antwoord op die uitdaging is het universeel maken van het Windows-platform. Een ambitieus voornemen waar het al behoorlijk wat vooruitgang in heeft geboekt, maar ook enkele blijvende obstakels voor moet overwinnen. De tegenvallende populariteit van de Windows smartphone speelt hierin een belangrijke rol, maar het is niet het enige.

In dat opzicht is het een slimme beslissing om zich meer open te stellen voor opensource software. De gedeeltelijk integratie van Linux in Windows is alvast een opgemerkte stap. Of Microsoft die samenwerking nog meer wil gaan uitdiepen in komende updates is op dit moment moeilijk in te schatten. Wat we wel met grote zekerheid kunnen voorspellen, is dat Microsoft met de volgende updates zal blijven bouwen aan de mogelijkheden van Cortana, en aan de aantrekkingskracht van het Universele Windows platform.

Windows 10 Mobile

Ook de mobiele variant van Windows 10 heeft ondertussen een verjaardagsupdate ontvangen, al is het strikt genomen een paar maanden later gelanceerd dan het desktopplatform. Windows 10 Mobile krijgt veel van de verbeteringen die ook naar pc’s worden uitgerold, zoals de uitgebreidere mogelijkheden van Windows Ink en de nieuwe previewversie van Skype. Het platform krijgt ook zijn eigen specifieke opsmuk.

Een greep uit de aanpassingen: de standaard camera-app krijgt een panorama-optie, bij het vergrendelscherm van telefoons zonder fysieke knoppen zal de terug-knop vervangen worden door een camera-knop, in het actiecentrum van het besturingssysteem kunnen gebruikers nu aangeven dat ze meldingen willen rangschikken volgens prioriteit, en het maximum aantal apps dat in de achtergrond kan werken, wordt opgetrokken naar 16 stuks.